Γιατί φοβάμαι την απόρριψη;

Γράφεις ένα μήνυμα και τελικά δεν το στέλνεις.
Όχι επειδή δεν είχες τι να πεις. Επειδή σκέφτηκες πώς μπορεί να το διαβάσει ο άλλος.

Ο φόβος της απόρριψης δεν χρειάζεται πάντα ένα ξεκάθαρο «όχι» για να εμφανιστεί. Συχνά αρκεί η πιθανότητα. Και τότε αλλάζεις αυτό που ήθελες να πεις ή αποφεύγεις να ζητήσεις κάτι που χρειάζεσαι.

Σε έναν βαθμό αυτό είναι ανθρώπινο. Όλοι έχουμε ανάγκη να νιώθουμε ότι ανήκουμε. Όταν όμως η πιθανότητα της απόρριψης αρχίζει να επηρεάζει όσα λέμε και τις επιλογές που κάνουμε, περιορίζει τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους.

Ο φόβος της απόρριψης εμφανίζεται στις ερωτικές σχέσεις, στις φιλίες, στην οικογένεια, στη δουλειά, και επηρεάζει το πόσο ελεύθερα εκφραζόμαστε μέσα σε αυτές.

Τι είναι ο φόβος της απόρριψης;

Ο φόβος της απόρριψης είναι η έντονη ανησυχία ότι οι άλλοι θα μας κρίνουν αρνητικά, δεν θα μας αποδεχθούν ή θα απομακρυνθούν.

Δεν αφορά μόνο την απογοήτευση που προκαλεί μια αρνητική απάντηση. Συχνά αυτό που πονά περισσότερο είναι το νόημα που δίνουμε στην απόρριψη.

Μπορεί να ακούς μέσα σου σκέψεις όπως:

• “Δεν είμαι αρκετά καλή/ός
• “Αν με γνωρίσουν πραγματικά, θα φύγουν.”
• “Αν κάνω λάθος, θα με απορρίψουν.”

Τέτοιες σκέψεις επηρεάζουν τον τρόπο που μπαίνουμε σε μια σχέση και το πόσο εύκολα εκφράζουμε αυτό που θέλουμε. Μια διαφωνία ή μια διαφορετική αντίδραση του άλλου μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο βάρος από αυτό που έχει στην πραγματικότητα.

Από πού προέρχεται ο φόβος της απόρριψης;  

Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία.

Ο τρόπος που βιώνουμε την απόρριψη συνδέεται με προηγούμενες εμπειρίες και με όσα έχουμε μάθει να περιμένουμε μέσα στις σχέσεις.

Πρώιμες εμπειρίες

Οι εμπειρίες της παιδικής ηλικίας μπορούν να επηρεάσουν το πώς περιμένουμε να μας αντιμετωπίσουν οι άλλοι αργότερα.

Ένα παιδί που μεγαλώνει με έντονη κριτική, συναισθηματική απόσταση ή ασυνέπεια μπορεί να μάθει ότι χρειάζεται να προσπαθεί πολύ για να διατηρεί την αποδοχή των σημαντικών ανθρώπων γύρω του.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δύσκολη παιδική εμπειρία οδηγεί απαραίτητα σε φόβο απόρριψης. Μπορεί όμως να επηρεάσει τις προσδοκίες που διαμορφώνουμε για τις σχέσεις και τον τρόπο που αντιδρούμε όταν αισθανόμαστε ότι η σύνδεση με τον άλλον απειλείται.

Η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου

Όταν η αίσθηση της προσωπικής μας αξίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιβεβαίωση των άλλων, μια διαφωνία ή ένα αρνητικό σχόλιο βιώνεται συχνά πιο έντονα.

Η απόρριψη τότε μοιάζει σαν επιβεβαίωση μιας αμφιβολίας που ήδη υπήρχε.

Εμπειρίες απώλειας ή απομάκρυνσης

Ένας χωρισμός, μια προδοσία ή μια απότομη απομάκρυνση μπορεί να κάνει κάποιον πιο επιφυλακτικό στις επόμενες σχέσεις του.

Όταν κάτι μας έχει πληγώσει έντονα, είναι φυσικό να προσπαθούμε να προστατευτούμε από το ενδεχόμενο να ξανασυμβεί. Μερικές φορές όμως αυτή η προστασία γίνεται τόσο έντονη, ώστε αρχίζουμε να περιμένουμε την απόρριψη ακόμη και όταν δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις.

Πώς εκδηλώνεται ο φόβος της απόρριψης; 

Ο φόβος της απόρριψης δεν φαίνεται πάντα καθαρά.

Μερικές φορές τον αναγνωρίζεις σε μικρές, καθημερινές αντιδράσεις:

• Δυσκολεύεσαι να πεις “όχι”.
• Κρατάς πίσω μια ανάγκη ή ένα συναίσθημα.
• Σκέφτεσαι ξανά και ξανά μια συζήτηση, μήπως είπες κάτι “λάθος”.
• Αποφεύγεις μια νέα γνωριμία επειδή φοβάσαι ότι δεν θα υπάρξει ανταπόκριση.
• Περιμένεις ένα σημάδι ότι ο άλλος εξακολουθεί να είναι θετικός απέναντί σου.

Το σημαντικό δεν είναι να αναγνωρίσεις ένα συγκεκριμένο σημάδι, αλλά να παρατηρήσεις αν ο φόβος της απόρριψης αρχίζει να καθορίζει τον τρόπο που κινείσαι μέσα στις σχέσεις σου.

Πώς επηρεάζει τις σχέσεις;

Όταν φοβάσαι ότι ο άλλος μπορεί να σε απορρίψει, προσαρμόζεσαι περισσότερο απ’ όσο πραγματικά θέλεις. Συμφωνείς, για παράδειγμα, σε ένα σχέδιο που δεν θέλεις, μόνο και μόνο για να μη χαλάσεις τη διάθεση ή για να μην απομακρυνθεί ο άλλος.

Άλλες φορές συμβαίνει το αντίθετο. Κρατάς απόσταση ή αποχωρείς πριν προλάβει να σε απογοητεύσει ο άλλος. Η σχέση μένει στην επιφάνεια: όσο λιγότερο εκτίθεσαι, τόσο λιγότερα νιώθεις ότι έχεις να χάσεις.

Πώς επηρεάζει την εργασία;

Βρίσκεσαι σε μια συνάντηση και έχεις μια ιδέα. Πριν μιλήσεις, περιμένεις λίγο. Θέλεις πρώτα να δεις αν κάποιος άλλος θα πει κάτι παρόμοιο.

Αν το πει, αισθάνεσαι πιο ασφαλής. Αν όχι, ίσως τελικά κρατήσεις την ιδέα για εσένα.

Φαίνεται σε μικρές στιγμές σαν αυτή, όταν ο φόβος της αρνητικής κρίσης σε κάνει να παίρνεις λιγότερο χώρο απ’ όσο θα ήθελες.

Μπορεί να αλλάξει;

Ο φόβος της απόρριψης δεν είναι κάτι σταθερό και αμετάβλητο.

Μπορεί να έχει διαμορφωθεί μέσα σε παλιότερες εμπειρίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να καθορίζει τον τρόπο που σχετίζεσαι σε όλη σου τη ζωή.

Η αλλαγή δεν έρχεται επειδή απλώς αποφασίζουμε να “μη φοβόμαστε”. Έρχεται όταν αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε καλύτερα τι σημαίνει για εμάς η απόρριψη και τι κάνουμε για να την αποφύγουμε.

Τι μπορείς να αρχίσεις να παρατηρείς;

Χρήσιμο είναι να προσέξεις τι συμβαίνει ακριβώς πριν αλλάξεις γνώμη, σωπάσεις ή κάνεις πίσω.

Τι φοβάσαι ότι μπορεί να συμβεί;

Τι σημαίνει για εσένα αν ο άλλος διαφωνήσει ή δεν ανταποκριθεί όπως θα ήθελες;

Και τι κάνεις συνήθως για να προστατευτείς από αυτό το ενδεχόμενο;

Δεν χρειάζεται να απαντήσεις αμέσως σε όλα αυτά. Ακόμη και η παρατήρηση του μοτίβου βοηθά να γίνει πιο ορατό κάτι που μέχρι τώρα λειτουργούσε σχεδόν αυτόματα.

Πώς μπορείς να διαχειριστείς τον φόβο της απόρριψης;

Δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές. Υπάρχουν όμως μερικά πράγματα που μπορούν να βοηθήσουν.

Δοκίμασε ένα μικρό ρίσκο σε μια κατάσταση που αισθάνεσαι σχετικά ασφαλής: να πεις τι προτιμάς ή να εκφράσεις μια διαφορετική γνώμη.

Και θυμήσου ότι ένα “όχι” σε μια πρόταση ή μια επιθυμία δεν είναι απαραίτητα απόρριψη εσένα ως ανθρώπου.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία στον φόβο της απόρριψης;

Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν χώρο όπου ο φόβος της απόρριψης δεν εξετάζεται μόνο σαν μια σκέψη που χρειάζεται να αλλάξει, αλλά ως κάτι που έχει διαμορφωθεί μέσα στις σχέσεις και συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο που σχετιζόμαστε.

Μέσα στη θεραπευτική διαδικασία μπορείς να παρατηρήσεις τι συμβαίνει τη στιγμή που φοβάσαι ότι ο άλλος θα σε απορρίψει, πώς αλλάζει τότε η συμπεριφορά σου και τι προσπαθείς να προστατεύσεις.

Σταδιακά γίνεται πιο εύκολο να εκφράζεις αυτό που χρειάζεσαι χωρίς να εξαρτάται κάθε επιλογή σου από την πιθανότητα της αποδοχής ή της απόρριψης.

Στόχος δεν είναι να πάψει η απόρριψη να πονά. Είναι να μη χρειάζεται να οργανώνεις τη ζωή και τις σχέσεις σου γύρω από τον φόβο της.

Αν θέλεις να δεις πώς λειτουργεί ο φόβος της απόρριψης στη δική σου ζωή, μπορείς να διαβάσεις για την ατομική ψυχοθεραπεία.

Στις θεραπευτικές ομάδες, ο φόβος της απόρριψης μπορεί να γίνει ορατός και μέσα στη σχέση με τους άλλους, όχι μόνο όταν μιλάμε γι’ αυτόν.

Κι αν νιώθεις ότι είναι η στιγμή να το δούμε μαζί, είμαι εδώ.

Στόχος δεν είναι να πάψει η απόρριψη να πονά. Είναι να μη χρειάζεται να οργανώνεις τη ζωή και τις σχέσεις σου γύρω από τον φόβο της.